Kütahya’daki Murat Dağı’ndan doğan, 400 kilometreyi aşan bir yolculukla çevresindeki akarsularını kolları olarak bünyesine alan ve İzmir’in Foça İlçesi yakınlarında körfez sularıyla buluşan Gediz Nehri’nin bölgeye kattıkları kadar kirlilik dolayısıyla verdiği zarar tarihi Beşkapılar Kalesi’nde panelle masaya yatırıldı. Panelde konuşan akademisyen ve çevre aktivistleri Gediz’in’de kirliliğine katkı yaptığı İzmir Körfezi’nde yapılan çalışmaları, çıkarılan dip çamurunun Karaburun Foça arasındaki bölgeye dökülmesini ele aldı. Sonuç bölümünde Gediz’in ve körfezin kirlenmesinin nedenlerinin ortadan kaldırılması gereğine, dip çamurunun körfezden alınıp Foça açıklarına dökülmesinin yüksek maliyetin yanı sıra başka bir bölgeye zarar vermek anlamı taşıdığına dikkat çekildi.
Foça Tarih ve Doğa Talanına Hayır Platformu ve Foça Belediyesi iş birliğiyle düzenlenen “Gediz Kirliliği, Deniz, Dip Çamuru” panelinin yönlendiriciliğini İZDENİZ Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Işıkhan Güler yaptı. İzmir ve Manisa Büyükşehir Belediye Başkan Danışmanı Prof. Dr. Yusuf Korucu, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Yeşim Özkan ve Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Levent Yurga konuşmacı olarak katıldı. İzmir Körfezi Sualtı Görüntüleme Direktörü Murat Kaptan’ın İzmir Körfezi ve Foça su bölgelerinde çektiği sualtı fotoğrafları ve görüntüler katılımcılarla paylaşıldı. Foça Belediye Başkanı Saniye Bora Fıçı, bazı meclis üyeleri, siyasi parti ve STK temsilcileri, platform üyeleri, çevre gönüllüleri ve vatandaşlar paneli ilgi ve dikkatle izledi.
Panelin açış konuşmalarından birini yapan Foça Doğa Tarih Talanına Hayır Platformu Sözcüsü Ramis Sağlam, 2025 yılında “Gediz Ölüyor! Birlikte Kurtaralım” kampanyası başlattıklarını ve devamında birçok etkinlik ve eylemle sorunu ortaya koyduklarını anlattı. Ramis Sağlam;“Bugün başta İzmir olmak üzere ülke çapında nehirlerin kirliliği daha fazla gündeme gelmeye başladı. Yarım asırlık kirliliğin çözümü de kolay olmayacak. Gediz Deltası çok geniş bir alan, 401 km uzunluğunda ve milyonlarca insanın ve canlının yaşamını ilgilendiriyor. Siyasal alandaki kirlenmeyi temizlenmeden Gediz’in temizlenmesi mümkün gibi görünmüyor.” dedi.
Foça Belediye Başkanı Saniye Bora Fıçı ise çocukluğunda Gerenköylüler olarak Gediz’in suyunu rahatça içtiklerini belirterek “Gediz hızla kirleniyor. Bu gidişatı durdurmamız gerekiyor.” Dedi.
Yaşar Üniversitesi öğrencileri tarafından hazırlanan kirlilikle ilgli “Pembe ve arkadaşları” adlı animasyon filmin izlenmesi, Murat Kaptan’ın geçtiğimiz yıl ve yıllarda İzmir Körfezi ve Foça kıyılarında çektiği görüntülerle yakın zamanda çektiklerini karşılaştırarak yaptığı sunumun ardından panelistlerin konuşmalarına geçildi.
ÖRGÜTLÜ MÜCADELE GEREKİYOR
Panelin kolaylaştırıcılığını gerçekleştiren İZDENİZ Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Işıkhan Güler: “Kirlilikle ilgili mücadelede bireysel değil örgütlü mücadele gerekiyor. Körfez’in kirliliği, etrafında yaşayanların, halkın getirdiği bir kirlilik değil. Bu konuda büyük sorumluluk merkezi hükümete düşüyor. Ne var ki konu yeterince ele alınmıyor. Bilimsel çalışmaların halkla buluşması gerekiyor.” dedi.
YENİ SEDİMENT GELMEZSE GEDİZ ÜÇ YILDA TEMİZLENİR
İnsan faktörü ve yangınlara dikkat çeken, belediyelerin görevi olmadığı halde uzun süredir yapılan ölçümlerle iki belediye bünyesinde belge niteliğinde iyi bir veri tabanı oluşturduklarını anlatan İzmir ve Manisa Büyükşehir Belediye Başkan Danışmanı Prof. Dr. Yusuf Korucu ise “İnsan faktörü, yangınlar vb. nedenlerle ağaçsızlaşma yüzünden erozyonlarda artış görünüyor. Gediz ile taşınan bu sediment İzmir Körfezİ dip çamuruna olumsuz katkıda bulunuyor. Büyükbaş hayvancılık bilinçsiz yapıldığını için çıkan atıklarda Gediz Nehri’ne atılıyor. Tarımsal gübre gereğinden fazla kullanılıyor. Gübrenin yüzde 10’u bitkiye, diğer kısmı toprağa, suya ve havaya geçiyor. Bu kısım şirketler tarafından yeniden satılıyor. Bütüncül politikalar gerekli. Yeni sedimentler gelmezse Körfez üç yıl içinde temizlenebilir” cümleleriyle kirliliğin değişik boyutlarına dikkat çekti.
EVSEL VE KATI ATIKLAR TARIMSAL KİRLİLİK SANAYİ FAALİYETLERİ
Katip Çelebi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ebru Yeşim Özkan’da, Gediz Nehri’nde kirliliğe yol açan dört neden arasında evsel atıklar, tarımsal kirlilik, sanayi faaliyetleri ve katı atıklar olduğunu dile getirdi. Özkan; “Bütün bunlar nehrin oksijenidir. Körfez’in ise Gediz Nehri girdileri, şehir içi dere girişleri, nüfus yoğunluğu, altyapı yetersizliği gibi kentsel baskılar ve akıntının az olması gibi deniz içi dinamikler nedeniyle kirlenme yaşanıyor. Yağış düzenindeki keskin değişiklikler, deniz suyunda ısınmanın artması gibi iklimsel değişiklerin de olumsuz gidişatta çarpan etkisi yaratıyor.” Dedi.
KÖRFEZ 90 ÖNCESİNE DÖNÜŞ İŞARETLERİ VERİYOR
Ege Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Levent Yurga, İzmir Körfezi’ndeki kirlilik nedenleri arasında Gediz, Meles, Bornova Çayı ve Bostanlı Deresi, evsel ve sanayi atıkları, gemi kaynaklı kirliliğinin yanı sıra yağmur suyu, yangın isi ve demir yüklü çöl tozlarını da saydı. Suda akıntının önemine değinen Yurga, “İç Körfez’de yaklaşık 10 kilometre uzunluğunda beton bir set oluşturan Ragıp Paşa Dalyanı’nın tamamen yıkılmasıyla doğal su akıntısı başladı. Körfez o dönem için rahat bir nefes aldı. Fakat ne yazık ki Körfez’deki kirlilik 1990 öncesine dönüş işaretleri veriyor.”dedi.
KÖRFEZİN ÇAMURU FOÇA AÇIKLARINA DÖKÜLMESİN
Soru cevap şeklinde yapılan son bölümde söz alan Foça Merkez Su Ürünleri Kooperatifi Başkanı Ceyhan Çetin körfez çamurunun Foça açıklarına dökülmesini kesinlikle istemediklerini, körfezi temizleyelim derken Foça açıklarındaki habitatın ve suların büyük zarar gördüğünü dile getirdi. Ceyhan Çetin; “Foça-Karaburun arasına dökülen Körfez dip çamurunda ağlarımız yırtılır hale geldi. Çamuru taşıyan tekneler kendilerine gösterilen alana varmadan, çamuru parça parça denize dökerek ilerliyor. Biz bunları ağlarımızda görüyoruz” dedi.
Bazı katılımcılar, bölgenin bu tür bir durumla 1993 yılında karşılaştığını, yoğun katılımlı eylemler ve tepkiler üzerine körfez çamurunun bölgeye taşınmasından vazgeçildiğini, bir başka katılımcı ise Foça denizinde yüzerken suyun geçen yıl ki kadar temiz olmadığını gördüklerini, zaman zaman ağızda pas tadı bıraktığın ve suda eskisi kadar balığa rastlamadıklarını dile getirdi.
Seyfi GÜL/FOÇA
